هوش مصنوعی
هوش مصنوعی

تعریف هوش مصنوعی

هوش مصنوعی (Artificial intelligence) شاخه گسترده‌ای از علم کامپیوتر است که به‌دنبال ساختن ماشین‌های هوشمند است. این ماشین‌ها می‌توانند از عهده‌ی وظایفی که معمولاً به هوش انسانی نیاز دارد برآیند. امروزه هوش مصنوعی، یا به اختصار AI، در شاخه‌های گوناگون علمی کاربرد دارد و علمی بین‌رشته‌ای با رهیافت‌های گوناگون است. اصطلاح هوش مصنوعی در سال 1956 پدید آمد و امروز به لطف افزایش حجم داده‌ها، الگوریتم‌های پیشرفته و بهبود قدرت اندازه‌گیری و ذخیره کامپیوترها بسیار محبوب شده است.









هوش مصنوعی؛ انقلاب صنعتی چهارم

درباره چرایی اهمیت هوش مصنوعی دلایل بسیاری می‌توان آورد. از ورود AI به حوزه‌های مختلف صنعتی، اقتصادی، اجتماعی و... به‌عنوان انقلاب صنعتی چهارم یاد می‌شود.

باید به این نکته توجه داشت که واژه انقلاب تنها برای رخداد‌هایی در تاریخ بشر استفاده شده است که تغییراتی همه‌جانبه را در پی داشته‌اند. مثلاً انقلاب کشاورزی را در نظر بگیرید. با این انقلاب بود که بشر به یکجانشینی روی آورد و اساس تمدن‌ها و امپراتوری‌های بزرگ نهاده شد.

انتظار می‌رود استفاده از هوش مصنوعی نیز شیوه‌های تولید، سبک‌های زندگی و روابط بین فردی را از اساس متحول کند.

با اینکه ابعاد تحولاتی که قرار است از دل انقلاب صنعتی چهارم برآید هنوز برای ما نامعلوم است، اما تردیدی وجود ندارد که ما امروز در آستانه تحولی بزرگ قرار داریم. شتاب، دامنه و تاثیرات این انقلاب با انقلاب‌های پیشین قابل مقایسه نیست. سرعت تغییرات در این انقلاب تصاعدی است.

در واقع همین سرعت بالای تغییرات در این حوزه یکی از تفاوت‌های اساسی انقلاب صنعتی چهارم با انقلاب‌های پیشین است. برای مثال حدود هفتادوپنجاه سال طول کشید تا تعداد کسانی که از تلفن استفاده کنند به 100 میلیون نفر برسد اما تعداد کابران اینستاگرام فقط در عرض دو سال به این عدد رسید.

بنابراین با گسترش فناوری‌های متکی به AI حوزه‌ای نخواهد بود که از تاثیرات آن برکنار بماند. عمق و گستردگی این تغییرات چنان است که نویدبخش تغییراتی در شیوه‌های تولید، حکمرانی سیاسی و سایر ابعاد زندگی است.

انقلاب چهارم صنعتی بیش از هر چیزی سوار بر موجی است که انقلاب صنعتی سوم، انقلاب دیجیتال، پدید آورده است. ابزارهای موبایلی میلیاردها نفر را در جهان به هم متصل ساخته است. داده‌ها افزایش بی‌سابقه‌ای یافته و ظرفیت ذخیره‌سازی داده‌ها نیز بسیار زیاد شده است.

هوش مصنوعی

کلان‌داده‌ها

یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازها برای توسعه فناوری‌های هوش مصنوعی کلان‌داده‌ها هستند. کلان‌داده اصطلاحی کلی برای توصیف دیتابیس‌های بزرگی است که به حافظه‌‎های بسیار بزرگ برای ذخیره‌سازی و قدرت پردازش بالا برای تحلیل نیاز دارند. کلان‌داده‌ها در پیدایی و ادامه انقلاب صنعتی چهارم از اهمیت حیاتی برخوردارند. در واقع در این انقلاب این کلان‌داده‌ها هستند که به‌عنوان منبع قدرت عمل می‌کنند.

برای درک اهمیت کلان‌داده‌ها باید اندکی با شیوه‌ کار فناوری‌های هوش مصنوعی آشنا شویم. شاید مهم‌ترین بعد فناوری‌های AI، توانایی یادگیری آن‌ها باشد. اینجا دقیقا همانجایی است که به کلان‌داده‌ها نیاز داریم. فرایند یادگیری در هوش مصنوعی بر روی داده‌ها انجام می‌شود. بنابراین اگر ما دارای دیتابیس‌های بزرگ و دقیق باشیم می‌توانیم ابزارهای هوش مصنوعی قوی و با کارایی بالا بسازیم.

البته کاربردهای کلان‌داده‌ها در AI به همین‌جا ختم نمی‌شود. در واقع تصور AI بدون کلان‌دادها بسیار دشوار است. پس از آنکه فرایند یادگیری فناوری‌های هوش مصنوعی بر روی داده‌ها انجام شد (البته باید این نکته را مدنظر داشته باشیم که فرایند یادگیری در ماشین‌ها فرایندی مستمر است) این ماشین‌ها می‌توانند داده‌های با حجم بالا را برای ما تحلیل کند، الگوهای پنهان در آن را بیرون بکشد و پیش‌بینی‌هایی برای روند‌های آتی داشته باشد.

برای درک بهتر اهمیت هوش مصنوعی در اینجا به برخی از مزایای استفاده از آن می‌پردازیم:

هوش مصنوعی

برنامه‌ریزی

ماشین‌های هوشمند می‌تواند در برنامه‌ریزی بسیار دقیق عمل کنند. این ماشین‌ها قادرند در تحلیل‌هایشان حجم زیادی از داده‌ها را تحلیل کنند و متغیرهای بسیاری را در نظر بگیرند. این یعنی پوشش دادن یکی از بزرگ‌ترین ضعف‌های انسانی در حوزه محاسبات.

صرفه‌جویی در وقت و سرمایه

ماشین‌های هوشمند می‌توانند بدون خستگی و توقف به کار بپردازند. بنابراین این ماشین‌ها به‌صورت شبانه‌روزی در دسترس هستند. اگر به وضعیت کسب‌وکارها در وضعیت همه‌گیری ویروس کرونا نگاه کنید خواهید دید که این ویژگی ماشین‌ها چقدر می‌تواند در مواقع بحرانی به کمک بخش‌های مختلف اقتصادی بیاید.

انجام تحلیل‌های تجاری برای گرفتن تصمیمات هوشمندانه

پیش از این، از اهمیت داده‌ها صحبت کردیم. در اقتصاد مدرن داده‌ها برای هر کسب‌وکاری بسیار ارزشمندند. با این حال، اگر نتوان کاری روی این داده‌ها انجام داد داده‌ها عملاً بی‌ارزش خواهند شد.

ماشین‌های AI در تحلیل داده‌ها بسیار سریع و کارآمدند و پاسخ‌های درخوری برای مسائل پیش روی کسب‌وکارها پدید می‌آورند. این ماشین‌ها پیش‌بینی‌گرهای بسیار دقیقی هستند و تحلیل دقیقی از نیازهای مشتریان به دست می‌دهند.

در مقایسه با ماشین، انسان از سرعت بسیار کمتری در تحلیل داده‌ها برخوردار است و ضریب خطای بالاتری دارد. در جهان رقابتی امروز کسب‌وکاری جلوتر است که بتواند تحلیل‌های سریع‌تر و دقیق‌تری از روند بازار داشته باشد.

بهبود تجربه مشتریان

برخی از محصولات مبتنی بر AI، مثل چت‌بات‌ها، این امکان را برای کسب‌وکارها فراهم می‌سازند تا به‌صورت شبانه‌روزی به مشتریان خدمات داده شود. AI شرکت‌ها را قادر می‌سازد تا ازطریق ایمیل، چت‌های آنلاین و حتی تماس تلفنی خودکار همیشه در دسترس مشتریان بالفعل و بالقوه خود باشد.

یکی از نقاط قوت ماشین‌های هوشمند این است که می‌توانند به‌صورت همزمان با تعداد زیادی از مشتریان در تعامل باشند و به صورت مناسب پاسخ‌های مشتریان را بدهند.

کاستن از خطاها و اشتباهات

با اینکه فناوری‌های متکی به AI نیز خالی از اشتباه نیستند، اما بسیار دقیق‌تر و کم اشتباه‌تر از انسانند. اغلب میزان دقت ماشین‌های هوشمند چیزی حدود 99 تا 100 درصد است که عدد بسیار بالایی است.

هوش مصنوعی

ضرورت نگاه ملی به حوزه هوش مصنوعی

اکنون شاید دلیل سرمایه‌گذاری‌های عظیم کشورهای مختلف در حوزه هوش مصنوعی برای‌تان قابل درک شده باشد. AI آینده جهان است و همین امروز نیز می‌توانیم نطفه‌های این آینده را ببینیم.

ظرفیت‌های بسیار بالایی که AI دارد این امکان را می‌دهد تا از آن در عرصه‌های گوناگون استفاده کرد. با اطمینان می‌توان گفت که کمتر حوزه‎ای را می‌توان یافت که در آن نتوان از هوش مصنوعی بهره برد.

همین ظرفیت‌های بسیار بالاست که کشورهای مختلف را جذب این حوزه کرده است. هر کشور با توجه به نیازها و توانمندی‌هایی که دارد برخی از بخش‌های فناوری‌های هوش مصنوعی را در اولویت قرار داده و سرمایه‌گذاری فراوانی در آن انجام داده است.

در عصر کنونی، در میان کشورهای پیشرفته جهان رقابت شدیدی برای پیشتازی در عرصه AI برقرار است. بسیاری از کشورها دست به تدوین استراتژی ملی در حوزه هوش مصنوعی زده‌اند.

برای مثال کشور کانادا نخستین کشوری است که استراتژی ملی خود در عرصه AI را در سال2017 منتشر کرد. بنابراین سند، کانادا در طرحی پنج ساله 125 میلیون دلار به پژوهش و جذب نخبگان هوش مصنوعی اختصاص داده است.

سرمایه‌گذاری بر روی هوش مصنوعی تنها مختص به کشورهای پیشرفته و صنعتی جهان نیست. بسیاری از کشورهای در حال توسعه نیز به اهمیت AI پی برده‌اند و به‌سمت تدویت استراتژی و برنامه‌های جامع در این حوزه حرکت کرده‌اند.

هوش مصنوعی

برای مثال کشور هندوستان یک برنامه یکپارچه دو مرحله‌ای در هوش مصنوعی دارد که بر اساس آن قرار است میزان پژوهش‌ها در حوزه AI در این کشور افزایش یابد. در مرحله اول این برنامه، بیشتر تمرکز بر روی تحقیقات بنیادین است و در مرحله دوم قرار است هوش مصنوعی به‌عنوان خدمات‌دهنده و تغذیه‌کننده حوزه‌های گوناگونی چون سلامت و درمان، کشاورزی، شهر هوشمند و حمل و نقل عمل کند.

کشورهای منطقه خاورمیانه نیز از این قافله عقب نمانده‌اند. مثلاً، کشور امارات نخستین کشور در جهان است که وزراتخانه‌ای به هوش مصنوعی اختصاص داده است. این کشور نیز در عرصه هوش مصنوعی استراتژی ملی و یکپارچه دارد که بر اساس آن قرار است از AI برای افزایش کارایی دولت استفاده شود. دولت امارات در بخش‌های مختلفی از هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری کرده است، از جمله حمل‌ونقل، سلامت، هواوفضا، انرژی‌های تجدیدپذیر، آب، فناوری، آموزش، محیط‌زیست و ترافیک.

در مثال‌هایی که آوردیم نقش دولت‌ها در سرمایه‌گذاری در بازار هوش مصنوعی بسیار مشهود است. این امر بیش از آنکه اتفاقی باشد نشان‌دهنده واقعیتی است که به ماهیت بازار هوش مصنوعی برمی‌گردد. همان‌طور که می‌دانید بخش تحقیق و توسعه از بخش‌های اساسی بسیاری از کسب‌وکارهای دانش‌بنیان است. این بخش در هوش مصنوعی نیازمند هزینه بسیار زیادی است که بدون کمک دولت‌ها در اغلب موارد تامین هزینه‌های آن ممکن نیست. از سوی دیگر، ورود دولت‌ها به این حوزه به‌نوعی نشان‌دهنده اهمیت هوش مصنوعی در سیاست‌های کلان کشورهاست و خود این امر باعث دلگرمی و تشویق سرمایه‌گذاران برای ورود به این حوزه می‌شود.